«

»

Mar 15 2012

Bu Yazı bas

Geçmişten Günümüze Türklerin Kullandığı Alfabeler

Türklerin Kullandığı Alfabeler “Slayt”

 

TÜRKLERİN KULLANDIĞI ALFABELER

 

 

Göktürk

 

Uygur

 

Arap

 

Latin

 

Kiril

 

Kullanıldığı dönem

 

VII-IX. yüzyıllar

 

VIII-XVIII. yüzyılar

XI-XX. yüzyıllar  

XX. yüzyıl başlarından itibaren

 

XX. yüzyıl başlarından itibaren

Harf sayısı  

 

38 harf:  4′ü sesli, 26′sı sessiz, 8′i ise bitişken 

18 harf: 4′ü sesli 14′ü sessiz 29 harf: 3′i sesli 27′si sessiz 29 harf: 8′i sesli 21′i sessiz  

 

40 harf: Her ülkede farklı harfler ve sayıları da değişik 

Yazıldığı yön  

Sağdan sola veya yukarıdan aşağıya doğru

 

Sağdan sola veya

yukarıdan aşağıya

doğru

 Sağdan sola Soldan sağa Soldan sağa
Harflerin özellikleri Harfler ayrı yazılıyor; kelimeler arasında “:” var  

 

Harfler başta, ortada ve sonda farklı biçimde yazılıyor; harfler bazen bitişik.

 

 

Harfler başta, ortada ve sonda farklı biçimde yazılıyor; harflerin ayrı ve bitişik yazılmasının kuralları var.

 

Harfler ayrı veya el yazısında bitişik yazılabiliyor. Büyük ve küçük harfler diye farklı şekiller var.

Harfler ayrı, Latin alfabesine benzer yönleri fazla
Örnek metin      

 

TÜRK

 TYbPK

 

1- GÖKTÜRK ALFABESİ

Türkçe’nin yazıldığı il alfabe, bugünkü bilgilere göre Batı’da “runik” diye tanınan Göktürk alfabesidir. Bu alfabenin eski Türk damgalarından doğduğu, dolayısıyla Türkler tarafından icat edildiği kabul edilmektedir. Türkler arasında VII-IX. yüzyılla arasında yaygın olarak kullanılmıştır. Bu yazıya Batı’da runik denmesinin sebebi harflerinin eski İskandinav yazıtlarında kullanılmış ve runik alfabe diye adlandırılan yazınız harflerine benzemesidir. Bu alfabe Danimarkalı William Thomsen tarafından çözülmüştür. Göktürk alfabesiyle yazılan 732 yılında yazılan Kültigin abidesi Türk edebiyatının yazılı ilk eseri sayılmaktadır.

38 harften oluşan alfabenin 4′ü sesli, 26′sı sessiz, 8′i ise bitişken harftir. İçinde yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) bulunan sözleri doğru okuyabilmek için o sözleri önceden bilmek ve kestirmek gerekir. Sağdan sola ve yukarıdan aşağıya doğru yazılır. Harfler birbiriyle bitişmez; taş ve eşya üzerine kazınmaya elverişlidir.

 

2- UYGUR ALFABESİ

Türkler’in Göktürk alfabesinden sonra ve Arap alfabesinden önce kullanmış oldukları yazı sistemleri içinde en önemli alfabedir. VIII. yüzyıldan XVIII. yüzyıla kadar Doğu Türkistan’dan İstanbul’a kadar geniş bir alanda kullanılmıştır. Bu alfabe Ârâmî kökenli Soğd alfabesinden çıkmıştır. Genellikle Uygur yazısı olarak bilinen bu yazınız diğer Türkler’ce de kullanılmış olması mümkündür. Uygur alfabesi Türkçe^nin yazımı için elverişli olmadığı halde 1000 yıl gibi uzun bir süre kullanılmıştır. Uygur alfabesiyle yazılmış eserlerin çoğunu Budizm, Maniheizm ve Hristiyanlık’a ait metinler meydana getirir. Bu alfabe Türkler İslâmiyet’i kabul ettikten sonra da kullanılmıştır. Kutadgu Bilig denilen eserin üç nüshasından biri Uygur harfleriyle yazılmıştır.

18 harften oluşan alfabenin 4′ü sesli 14′ü sessiz harftir. Arap alfabesinde olduğu gibi harfler başta, ortada ve sonda farklı biçimde yazılmaktadır.

 

3- ARAP ALFABESİ

Tarih boyunca Türk diline uygulanan yazılar arasında en uzun sürelisi, aynı zamanda en yaygın olanı ve muhtemelen Türkler’in İslâm’a girmeye başladıkları IX. yüzyıldan itibaren kullanılmıştır. Hâlâ bu alfabeyi kullanan Türk halkları vardır. Türkçe’yi Arap harfleriyle ilk defa yazanlar Karahanlılar olmuştur. Mevcut bilgilere göre bu alfabeyle  yazılan ilk metin Divanü Lûgati’t-Türk adlı eserdeki yazılardır. 

 

4- LATİN ALFABESİ

1928′de Atatürk’ün yaptığı harf inkılâbıyla Türkiye Türkçesi’nin yazımında kullanılan en son alfabe Latin alfabesidir. Bu alfabe bugün Türkiye’den başka Kıbrıs ve Yugoslavya’daki Türkler’ce de kullanılmaktadır. 

29 harften oluşan bu alfabenin 21′i sessiz, 8′i sesli harftir. Soldan sağa doğru yazılır. Harfler birbiriyle bitiştirilerek de bitiştirilmeyerek de yazılabilir. Bu alfabede yer alan harfler asıl Latin alfabesinden farklıdır. Asıl Latin alfabesindeki “q/Q”, “x/X” ve “w/W” harfleri yoktur. Buna karşılık ı, ö, ü, ğ, ç ve ş harfleri vardır.

 

5- KİRİL (SLAV) ALFABESİ

Osmanlıca ve Türkiye dışındaki Türk dil ve lehçelerinin yazımında Arap alfabesinden sonra en geniş ölçüde kullanılan alfabedir. XVIII. yüzyıl başlarında Hristiyanlık’ı yaymak için Çuvaşlar’a giden Ruslar bu dili kendi harfleriyle (Kiril) yazdılar. Eski Sovyetler Birliği idaresindeki Türkler’ce 1937-1940  yılları arasında Stalin rejimi tarafından bu alfabe kabul ettirilmiş ve her Türk boyu için farklı alfabeler yapılmıştır. Bunun sonucunda Türkler arasında 20 ayrı Kiril alfabesi kullanılmıştır. Bugün de bu alfabeyi kullanmaya devam etmektedirler. Ancak Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra alfabe değiştirme eğilimleri kuvvetlenmiştir. Ayrıca Türk Cumhuriyetleri arasında kültür alışverişini daha sağlıklı yapmak için ortak alfabe çalışmaları devam etmektedir

 

94 görüntüleme

Yazar hakkında

ilteriş Bülent AYDIN

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://www.edebiyatsahili.com/2012/03/15/gecmisten-gunumuze-turklerin-kullandigi-alfabeler/

Bir Cevap Yazın